Indrukwekkende Kastelen En Abdijen Rond Brugge

De Abdij Van Zevenkerken

De abdij van Zevenkerken is een prachtig staaltje architectuur waarin verschillende kunststromingen samenkomen. Maar ook op het vlak van onderwijs heeft de school een ijzersterke reputatie.  Dat is ongetwijfeld te danken aan zijn bezieler Dom Gérard van Caloen.

De abdij van Zevenkerken wordt officieel gesticht in 1902 door Dom Gérard van Caloen (1853–1932), de oudste zoon van de adellijke familie Charles van Caloen, bouwheer van het Kasteel van Loppem.

Al op jonge leeftijd weet van Caloen dat hij zijn leven aan God zal wijden. Zo wil hij al op 17-jarige leeftijd pauselijk zoeaaf* worden wat wegens zijn jonge leeftijd niet mogelijk was. Twee jaar later reist hij naar het Heilige Land, waarna hij beslist om monnik te worden. Op zijn 23ste wordt hij priester, prior en novicemeester van de pas opgerichte abdij van Maredsous. En nog eens vijf jaar later sticht hij in Maredsous de abdijschool en wordt er benoemd tot eerste rector.

Op het einde van de 19e eeuw waren de abdijen in Brazilië zo goed als uitgestorven vanwege antiklerikale wetten die jarenlang van kracht waren in het Braziliaanse keizerrijk. Toen in 1889 een staatsgreep plaatsvond en de scheiding van Kerk en Staat een feit werd, riepen de laatst overgebleven monniken de hulp in van Paus Leo XIII die Gérard van Caloen belast met de opdracht om de reeds bestaande abdijen in Brazilië te doen herleven. 

Indrukwekkende Kastelen En Abdijen Rond Brugge - LifeStyleTalks
Copyright Sint-Andriesabdij

In 1910 is de situatie in de Braziliaanse abdijen dermate verbeterd, dat de Sint-Andriesabdij zich volop kan concentreren op een nieuwe opdracht, namelijk de missionering van de koperstreek van Katanga in het toenmalige Belgisch Congo. Talrijke monniken hebben er jarenlang hun beste krachten gegeven. Later worden vanuit de abdij nog stichtingen ondernomen in China, Polen en Indië.

Tijdens de Franse Revolutie wordt de oude Sint-Andriesabdij geconfisqueerd en openbaar verkocht. Maar in 1901 schenkt senator Léon van Ockerhout, oom van Gérard van Caloen, zeven hectare grond uit het domein Beisbroek (dat deel uitmaakte van de oude Sint-Andriesabdij) voor de oprichting van de nieuwe abdij van Zevenkerken. Nog datzelfde jaar begint Dom Gérard met de opbouw van het abdijcomplex.

Van Caloen is een aanhanger van het Middeleeuwse kloosterwezen, wat zich vertaalt in het bouwplan. Rond een vierkante binnentuin worden vier kloostergangen gebouwd, met de cellen van de monniken loodrecht op de gangen.

Indrukwekkende Kastelen En Abdijen Rond Brugge - LifeStyleTalks

Zes jaar later wordt de eerste steen gelegd van de monumentale abdijkerk. Van Caloen laat zich voor de bouw van de kerk inspireren door de zeven basilieken in Rome. Zo wordt er één grote kerk gebouwd, omgeven door zes andere kerken. Zo is het uivormig torentje een verwijzing naar de Russisch orthodoxe kerk, de neo-byzantijnse koepel refereert naar de Aya Sofia in Istanboel. Van Caloen drukte hiermee de hoop op christelijke universaliteit uit, of een herstel van eenheid van de christelijke kerken tussen West en Oost die sinds 1054 gescheiden waren.

De abdijschool

Vanaf 1910 wordt onder impuls van Dom van Caloen en Dom Nève de abdijschool opgericht naar het voorbeeld van de school van Maredsous. Maar de bouw laat één jaar op zich wachten. Want de Brugse bisschop Monseigneur Waffelaert is niet opgezet met de idee, omdat het nu eenmaal concurrentie is voor de bisschoppelijke scholen. Maar de onverschrokken van Caloen doet een beroep op de Paus, die de Brugse bisschop adviseert om toelating te verlenen.

Indrukwekkende Kastelen En Abdijen Rond Brugge - LifeStyleTalks

De Moorse zaal met geglazuurde tegeltjes en open dakgebinte was het hart van de abdijschool. De houten passerelles gaven toegang tot de klaslokalen. De school telde toen een zestigtal leerlingen. Maar sinds 1992 worden de leerlingen ondergebracht in een nieuwe vleugel. Want vandaag studeren 340 leerlingen aan de school, waaronder zo’n 120 meisjes die op internaat zitten in de Priorij van Bethanië, anderhalve kilometer verderop.

Iedereen kan studeren aan de abdijschool, mits het slagen voor een ingangsexamen. Eén van de belangrijkste basiswaarden van de school is het in contact komen met mensen in armoede. Zo worden al tientallen jaren projecten op poten gezet voor het bouwen van paalwoningen in onder andere Vietnam en Cambodja.

Schenking van de ouders

In 2002 wordt de binnentuin heraangelegd. De prachtige patio is een schenking van de ouders van de leerlingen van de abdijschool. De spirituele tuin met voornamelijk witte bloemen en planten met groen-wit gepanacheerd blad is een ontwerp van de Brusselse tuinarchitect Michaël De Villegas en zijn moeder, landschapsarchitecte Brigitte De Villenfagne. De witte kleur verwijst naar de reinheid van het monnikenleven.

Indrukwekkende Kastelen En Abdijen Rond Brugge - LifeStyleTalks

Het leven in de abdij

Voor de jaren zestig waren rondleidingen binnen de abdij niet mogelijk. Maar de abdij heeft wel altijd een gastenverblijf gehad waar mensen individueel of in groep kunnen verblijven. Gastvrijheid is immers één van de belangrijkste waarden in de Benedictijnse traditie.

Tegenwoordig hebben de broeders de vrije keuze om al dan niet een habijt te dragen. Ook engageren de jonge monniken zich in de maatschappij en hebben ze verlof. Ze volgen de actualiteit  en lezen de voornaamste Franstalige en Nederlandstalige kranten. De gemiddelde leeftijd van de monniken is 75 jaar.

De dag begint om zeven uur met een ochtenddienst. ‘s Middags is er de eucharistie en in de late namiddag volgen de vespers of het avondgebed. De dag wordt besloten met de vigilie. Ooit waren er acht gebedsmomenten.

Het was in de kapittelzaal in vroegchristelijke bouwstijl dat de monniken werden samengeroepen voor overleg. De broeders namen dan plaats op de eikenhouten banken met lambrisering. En ieder op zijn beurt gaf zijn mening. De abt luisterde met open geest naar de standpunten en nam dan een beslissing. Dat overleg gebeurt vandaag nog altijd, maar nu wel in een gemeenschappelijke ruimte die meer beantwoordt aan de hedendaagse leefwijze.

De zaal met zeer hoog geplaatste ramen, open dakgebinte en glasramen van de Belgisch-Britse kunstenaar Frans William Brangwyn (1867–1957), en later van de Belgische glaskunstenaar Michel Martens (1921–2006), wordt enkel nog gebruikt op de vooravond van Kerstmis en Witte Donderdag. Op 24 december wordt door de voorzanger de geboorte van Jezus plechtig gezongen aangekondigd en de kersticoon bewierookt. Na een korte toespraak door de abt is er een stil moment waarbij de monniken in eerbied voor het naderende kerstfeest liggend, geknield of zittend korte tijd in stilte bidden. Op Witte Donderdag is er in de namiddag een ziekenzalving, waarbij de monniken hun verzwakte of zieke medebroeders omringen.

Indrukwekkende Kastelen En Abdijen Rond Brugge - LifeStyleTalks

Abt of monnik worden

Wie monnik wil worden, moet daarvoor de toelating krijgen. En wie intreedt, is onmiddellijk monnik. Wel moet hij als novice een proefperiode doorlopen van één à twee jaar. Dit om na te gaan of de monnik zich zal kunnen aanpassen aan het gemeenschapsleven. Als de proeftijd goed is doorlopen, legt de monnik de voorlopige geloften af voor drie jaar. Na die drie jaar legt hij de eeuwige geloften af, en gaat hij voortaan als broeder of pater door het leven.

Om de acht jaar wordt een nieuwe abt verkozen. In principe is iedereen kandidaat. De Abt Preses, die aan het hoofd staat van een aantal abdijen, zit de verkiezing voor. Tijdens een geheime stemming wordt de nieuwe abt verkozen. De kandidaat moet minstens 75 procent van de stemmen halen.

De verkozen abt heeft een gouden en een houten kruis, en een wapenspreuk. Maar Dom René Fobe, huidige vader abt van de Benedictijnenabdij, draagt enkel het houten kruis. En de wapenspreuk hoeft hij ook niet. ‘Ik draag mijn wapenspreuk in mijn hart’, zo zegt hij. Ook de abtszetel in de abdijkerk blijft leeg. En ook blijft hij zijn beurtrol opnemen bij de bediening in de eetzaal. Uit respect voor de Regel van Benedictus.

De Regel van Benedictus

Momenteel telt de abdij zo’n negentien monniken, die leven volgens de Regel van Benedictus. Naar aanleiding van zijn reis naar Het Heilige Land bezoekt Dom Gérard onderweg meerdere Benedictijnenabdijen. En beslist hij toe te treden tot de orde. Benedictus van Nursia was omstreeks 500 Rome ontvlucht om in de bergen van Subiaco te leven als kluizenaar. Het verval van het Romeinse Rijk zorgde er immers voor dat ontucht en decadentie welig tierden in Rome. Als mensen goed willen samenleven dan moeten er afspraken zijn, zo redeneerde de heilige Benedictus.

En die afspraken schreef hij neer in een huisreglement, of de Regel van Benedictus. Belangrijk hierbij is het evenwicht tussen handenarbeid, studie en gebed. Ook wordt onder meer het belang van nederigheid, gehoorzaamheid en tevredenheid onderschreven. Doordat de regel dateert van de zesde eeuw, vertaalt de abt deze zoveel mogelijk naar de huidige tijdsgeest. Maar ook almaar meer CEO’s tonen interesse voor deze levenswijze. Zo komen steeds meer mensen een tijdje bezinnen in de abdij. De gasten hebben een eigen gastenverblijf met een eigen refter voor het ontbijt en het vieruurtje.  Het  middag- en avondmaal nemen zij samen met de monniken. Ook wordt min of meer verwacht dat de gasten samen met de monniken deelnemen aan de gebedsdiensten.

De eetzaal

In 1912 krijgt Dom Andreas Weiss (1855-1937), een monnik van de abdij van Maredsous, de opdracht om de abdij af te werken. Beginnen doet hij met het decoreren van de eetzaal. Zo maakt hij onder meer een fresco van het Laatste Avondmaal van Leonardo da Vinci. Helaas is de muurschildering  verdwenen.

Indrukwekkende Kastelen En Abdijen Rond Brugge - LifeStyleTalks

In de refter nemen de paters plaats aan de zijkant tegen de lambrisering, de gasten hebben een tafel in het midden van de zaal. Vooraan zit vader abt met naast hem de prior en de oudste monnik. Eén monnik bedient zijn confraters, terwijl een tweede pater de gasten serveert. Na het gebed door de abt begint iedereen in stilte te eten. Tijdens het middagmaal wordt eerst een stukje uit de Bijbel voorgelezen en daarna uit een boek. En gedurende het avondmaal een hoofdstukje uit de Regel van Benedictus, waarna de levensloop van de monniken die op datum van de volgende dag overleden zijn. Wanneer de abt ziet dat iedereen klaar is met eten, laat hij een belletje rinkelen en is er een slotgebed.

Eén hoofdkerk met zeven kapellen

De abdijkerk is opgebouwd uit een hoofdkerk met verschillende zijkapellen, waarbij elke kapel verwijst naar één van de zeven basilieken in Rome. Ook is elke kapel aangekleed in een andere stijl. Dit om de Westerse als de Oosterse kerken te verenigen in één kerk. Zo is bijvoorbeeld de Sint-Pauluskapel opgetrokken in renaissancestijl. De Sint-Janskapel met de gedaanteverandering van Christus op de berg Tabor is dan weer Gotische bouwkunst.

Indrukwekkende Kastelen En Abdijen Rond Ieper - LifeStyleTalksCopyright Sint-Andriesabdij

De prachtige muurschildering in de hoofdkerk is het werk van de Duitse monnik-kunstenaar Andreas Weiss. Centraal schilderde hij een zegenende Christus met een boek in de hand dat zegt ‘Ik ben de weg, de waarheid en het leven’. Naast Christus staan Maria, de heilige Jozef en de heilige Benedictus (met zijn kloosterregel) afgebeeld, gevolgd door de heilige Petrus en Andreas. De heilige Gerardus van Brogne en zijn pupil Dom Gérard van Caloen, die zijn voornaam Joseph bij zijn intrede veranderde in Gérard uit eerbied voor de heilige Gerardus, sluiten het rijtje af. De twaalf lammetjes lopen naar het Lam Gods en stellen de twaalf stammen van Israël voor. Ze vertegenwoordigen zowel het Oude Testament als het Nieuwe Testament.  Maar staan ook symbool voor alle volgelingen van Christus, de Goede Herder. Daaronder worden de tien apostelen uitgebeeld tussen de palmbomen wat staat voor gerechtigheid.

Opvallend ook is het kruisbeeld boven het hoofdaltaar. Het kostbare crucifix werd ontworpen door Michel Martens en is eigenlijk een religieuze doordenker. Zo wordt Christus niet voorgesteld als de gestorvene. Want zijn linkerzijde is niet doorstoken. Ook draagt Jezus geen doornenkroon maar een aureool of lichtkrans, waarmee de overwinning op lijden en dood wordt afgebeeld.

Indrukwekkende Kastelen En Abdijen Rond Brugge - LifeStyleTalks
Copyright Sint-Andriesabdij

De abdijkerk staat onder de hoede van Maria. De koepelkapel of de O.-L.-Vrouwekapel is dan ook toegewijd aan Moeder Gods. De imposante koepel heeft een diameter van veertien meter, en is het mooiste voorbeeld van neo-byzantijnse architectuur in ons land. Het Mariabeeld met kind dat de innige verbondenheid tussen moeder en kind weergeeft, is een werk van de Franse schilder en beeldhouwer Henri Charlier (1883-1975). Ook het fresco van Johannes in de Heilige Hartkapel is van zijn hand. De kleine glasramen en de zuilen zijn het werk van pater Basile Dobbelaere (1901-1982). Hier bidden de monniken de koorgebeden. En ook de misvieringen in de week worden er gehouden.

Een andere imponerende kapel is de Sint-Benedictuskapel. De zijkapel, gesitueerd rechts van het koor, is toegewijd aan de stichter van de orde. De versiering is werkelijk uitzonderlijk en behoort tot de Beuroner kunststroming. Deze religieuze kunst ontstond op het einde van de negentiende eeuw in de abdij van het Duitse Beuron, vlak bij de bron van de Donau.  De kunstenaars keerden zich af van de romantische stijl waarin de verbeelding centraal stond, en kozen voor eenvoud en soberheid met strikt geometrische of symmetrische composities. Wat niet betekent dat er geen ruimte was voor symboliek.

Indrukwekkende Kastelen En Abdijen Rond Brugge - LifeStyleTalksCopyright Sint-Andriesabdij

En dat is ook duidelijk te zien in de decoratie. De schilderingen op de zijwand beelden het leven van Benedictus uit.  Zo refereert de raaf die brood brengt naar zijn leven als kluizenaar. De kelk of de gifbeker verwijst dan weer naar de mislukte vergiftigingspoging. Benedictus had volgelingen maar was zo streng dat dit leidde tot een conflict.

Bovenaan het altaar wordt Maria als de Zetel der Wijsheid voorgesteld, waarbij ze de heilige Benedictus en de heilige Scholastica ontvangt in de hemel. Onderaan worden twee gebeurtenissen uit het leven van Benedictus getoond. Enerzijds is er het bezoek van Benedictus aan zijn tweelingzus Scholastica die haar broer smeekt om nog wat langer te blijven. Een onweer doet hem afzien van zijn vertrek. Het tweede tafereel verwijst naar de dood van Benedictus.

Rustgevend

Als je ooit de kans krijgt om de abdij van Zevenkerken te bezoeken, schrijf je dan meteen in. De abdij is niet alleen imposant, de spirituele omgeving werkt ook rustgevend en inspirerend.

De abdij organiseert abdijweekends en bezinningsdagen. Maar ook een misviering of een gebedsdienst bijwonen met de monniken is mogelijk. Voor meer informatie kan je terecht op de website van de abdij.

*De Pauselijke Zoeaven of een vrijwilligersleger dat zich ten dienste stelde van de Paus in de periode 1860 tot 1870.

Hartelijk dank aan de heer Raf Devriendt voor de rondleiding!

Bieke De Clercq

Hallo! Ik ben Bieke De Clercq, freelance schrijver, stilist én auteur van LifeStyleTalks. Heb je een vraag? Vul het contactformulier in of stuur een e-mail. Have fun exploring LifeStyleTalks!

1 Comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.

X

Paswoord vergeten?

Word lid

Nieuw paswoord aanvragen
Geef je e-mail adres in. Een nieuw paswoord wordt naar je mailbox gestuurd.

70 Shares
Share67
Tweet
Share3