Belgische Kunst Aan De Kust – Het Ensorhuis

De Belgische kust heeft meer te bieden dan je op het eerste gezicht zou denken. Zo zijn er heerlijke fiets- en wandelroutes. Maar ook op het vlak van Belgische kunst valt er heel wat te beleven! Het derde en laatste museum dat aan bod komt, is het Ensorhuis in Oostende. Wees welkom en stap binnen in de leefwereld van James Ensor!

‘Ik denk dat ik een uitzonderlijk schilder ben.’ Dat schrijft James Ensor in 1899 over zichzelf. Over zelfkennis gesproken. Want vandaag behoren de werken van de grootmeester uit Oostende immers tot de internationale top. Hiermee zijn de criticasters van weleer toch maar even mooi de mond gesnoerd.

Allesbehalve een klassiek museum

Wie vooral geïnteresseerd is in het oeuvre van de kunstenaar combineert het Ensorhuis best met een bezoek aan het Mu.ZEE. Want het Ensorhuis is geen museum met een klassieke tentoonstelling opgebouwd rond een bepaald thema. Hier werkte, woonde en leefde James Ensor.

Het huis annex souvenirwinkel in de Vlaanderenstraat was oorspronkelijk de eigendom van zijn oom en tante. Na het overlijden van zijn moeder en tante erft Ensor de woning. In 1917 neemt de vrijgezel er zijn intrek samen met zijn loyale huisknecht August van Yper en diens echtgenote. Hij was toen al 57 jaar. De winkel houdt op te bestaan, maar uit respect voor het verleden laat Ensor alles onaangeroerd. Hij blijft er wonen tot aan zijn dood in 1949.

Belgische Kunst Aan De Kust - Het Ensorhuis - LifeStyleTalks

Op de koffie bij Ensor

Alleen al het binnenstappen in de winkel doet de charme en het karakter van weleer herleven. De vitrinekasten met maskers, schelpen en andere snuisterijen vragen om te curieuzeneuzen. En alsof Ensor thuis is, hangen achteraan zijn lange zwarte mantel en hoge hoed aan de kapstok. Precies of ik op de koffie kom. Heerlijk!

Half Brits

James Ensor wordt geboren in Oostende op 13 april 1860. Hij is de zoon van een Britse vader en een Belgische moeder. Na een aantal mislukkingen zoekt zijn vader zijn toevlucht tot de drank. Zijn moeder moet het gezin onderhouden. Ze zet samen met haar broer en zus de souvenirwinkels van haar ouders verder. De familie heeft verschillende winkels in Oostende en Blankenberge. Ze verkopen porselein, schelpen, koraal uit Napels, juwelen uit Alger, opgezette dieren, Chinese vazen en Koreaanse theepotten, en met carnaval ook maskers. Het zijn vooral de ‘chinoiserieën’,  en de maskers die Ensor fascineren. Beide zijn dan ook sterk aanwezig in de werken van de kunstenaar.

Hok van kortzichtigheid

In 1877 schrijft Ensor zich in aan de kunstacademie van Brussel. Maar drie jaar later verlaat hij gedesillusioneerd de academie of ‘het hok van kortzichtigheid’ zoals hij het zelf noemt. De aanhoudende afbrekende kritieken zijn hem teveel geworden. ‘Ik word belachelijk gemaakt, met de grond gelijk gemaakt! Een doodgewone groene kool is voortaan schandalig!’ schrijft Ensor. Hij voelt zich misbegrepen en keert terug naar zijn geliefkoosde Oostende. ‘Het is hier dat ik stil word, aan de rand van het land met een voet in de zee,’ zo zegt hij. Toch verblijft hij nog regelmatig in Brussel.

Immoreel

Een houten trap leidt naar de eerste verdieping waar Ensor leefde en werkte. In het blauwe salon en de eetkamer, met origineel meubilair, ontving Ensor familie en vrienden. Op bezoek gaan bij Ensor ging altijd gepaard met een reeks rituelen. Zo diende elke bezoeker tien minuten te wachten in de winkel voordat hij naar boven mocht. En eenmaal op het eerste verdiep, werd je helemaal meegezogen in Ensors fantasiewereld met de ontelbare schilderijen, Chinese vazen, maskers, boeken en andere snuisterijen. Ook gebeurde het dat je werd verwelkomd op de tonen van muziek, met Ensor aan het harmonium.

Belgische Kunst Aan De Kust - Het Ensorhuis - LifeStyleTalks

In de eetkamer hangt een foto van ‘De oestereetster’* uit 1882. Ensor schilderde zijn zus Mitche als jonge burgervrouw terwijl ze zich ongegeneerd tegoed doet aan oesters en wijn, wat men indertijd totaal ongepast vond. Het schilderij werd op verschillende tentoonstellingen geweigerd omdat het als immoreel werd beschouwd. Het doek is een vervolg op ‘Het Burgersalon’*, waarbij momenten uit het leven van de kleingeestige burgerij worden voorgesteld. Ensor hield van het licht en was een meester in de weergave ervan. Zo wekken de rode, gele en oranje kleurtinten de illusie van zonneschijn.

Messias van de moderne kunst

Hoewel zijn moeder niets begrijpt van het talent van haar zoon mag hij een zolderkamertje op de vijfde verdieping boven de winkel gebruiken als atelier. Ensor was toen twintig jaar. Acht jaar later begint hij er aan zijn meesterwerk ‘De intrede van Christus in Brussel’ (1889). Het doek is zo groot dat hij het moet vastspijkeren aan de muur, terwijl het onderste deel opgerold op de grond blijft liggen.

Het olieverfschilderij toont Christus die op een ezel Brussel binnenrijdt. Hij wordt onthaald door een roepende menigte, een fanfare en een bonte stoet met gemaskerde figuren. De Christusfiguur is Ensor zelf. Hij voelt zich, net als Christus, onbegrepen en vernederd. Maar tegelijk ziet hij zich als de Messias van de moderne kunst, met Brussel als het centrum van de Belgische kunstwereld. In het doek neemt Ensor de politiek, de burgerij, de kerkelijke hiërarchie, de kunstkringen en de maatschappij op de korrel.

Belgische Kunst Aan De Kust - Het Ensorhuis - LifeStyleTalks

Ensor zal nooit scheiden van het doek. Meer dan dertig jaar blijft het opgerold liggen op de grond van zijn zolderatelier. Het is pas wanneer hij verhuist naar de Vlaanderenstraat dat hij besluit om het schilderij op te spannen boven het harmonium in het blauwe salon. Vandaag hangt een reproductie aan de muur. Dat lijkt misschien minder indrukwekkend, toch laat het een beklijvende indruk na. Het originele meesterwerk is te bewonderen in het Paul Getty Museum in Californië, in de Verenigde Staten.

Driemaal verlaat ‘De Intrede’ zijn vaste stek voor een tentoonstelling. In 1929 maakt Ensor een kopie van het schilderij om er een wandtapijt van te maken. Maar de realisatie blijkt te moeilijk en te duur. Uiteindelijk wordt het in 2010 alsnog gerealiseerd op privé-initiatief en in permanente bruikleen gegeven aan het Mu.ZEE.

Fantasie zat

Ensors fantasie kent geen grenzen. Zo voegt hij maskers, schedels en duiveltjes toe aan eerder gemaakte werken. Een zelfportret krijgt een vrolijke bloemenhoed aangemeten, een ingedommelde tante wordt belaagd door een duiveltje, en een oud vrouwtje heeft plots een snor en een stoppelbaard. Is dit als grap bedoeld? Of schuilt hier meer achter? Het is Ensors manier om de kritiek te lijf te gaan, en zijn genialiteit te bewijzen.

Belgische Kunst Aan De Kust - Het Ensorhuis - LifeStyleTalks

Begenadigd etser

Ensor is ook een begenadigd etser. Hij begint met etsen nadat een reeks donkere interieurs niet aanslaan. Misschien kunnen de etsen zorgen voor een kentering? In zijn topjaar maakt hij zo’n 40 etsen.

En eindelijk komt de langverwachte erkenning. In 1929 wordt in Brussel een retrospectieve tentoonstelling georganiseerd met bijna achthonderd werken van de kunstenaar. Ook zorgt de expositie voor internationale aandacht. Ensor laat het zich welgevallen. Hij leest dan ook alle krantenartikels die over hem verschijnen. Een jaar later eert zijn geliefde stad Oostende hem met een buste. Ook krijgt hij de titel van baron van koning Albert I.

Het museum sluit vanaf 15 november tijdelijk de deuren voor ambitieuze renovatie- en uitbreidingswerken. Zo zal een nieuwe ruimte gewijd worden aan de etsen van James Ensor. De heropening is voorzien rond het najaar van 2018.

Het Ensorhuis is open van woensdag tot maandag. En is open van 10u00 tot 12u00. En van 14u00 tot 17u00. Een toegangsticket kost 2 euro.

*De originele werken zijn te zien in het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen.

Ontdek ook het Paul Delvaux Museum en Het Spilliaert Huis.

Bieke De Clercq

Hallo! Ik ben Bieke De Clercq, freelance schrijver, stilist én auteur van LifeStyleTalks. Heb je een vraag? Vul het contactformulier in of stuur een e-mail. Have fun exploring LifeStyleTalks!

No Comments Yet

Leave a Reply

Your email address will not be published.

X

Paswoord vergeten?

Word lid

Nieuw paswoord aanvragen
Geef je e-mail adres in. Een nieuw paswoord wordt naar je mailbox gestuurd.

77 Shares
Share74
Tweet
Share3